نفقه

نفقه

یکی از حقوق مالی مسلم زوجه (زن) در عقد نکاح نفقه میباشد.

 

تعریف نفقه

قانونگذار در ماده ۱۱۰۷ قانون مدنی نفقه را این گونه تعریف کرده است:

“نفقه عبارت است از همه نیاز های متعارف و متناسب با وضعیت زن، از قبیل مسکن، غذا، البسه، اثاث منزل، و هزینه های بهداشتی و درمانی و خادم درصورت عادت یا احتیاج به وسطه نقصان یا مرض”

 

پرداخت نفقه بر عهده کیست؟

قانونگذار در ماده ۱۱۰۶ قانون مدنی پرداخت نفقه را، در نکاح دائم از وظایف زوج (مرد) دانسته است.

 

*سوالی که در اینجا پیش می آید این است که آیا زوجه مالک نفقه میشود یا صرفا حق استفاده و انتفاع دارد؟

برای پاسخ به این سوال باید بین اموال تفکیک قائل شد،

  1. مصرف شدنی ها: اموالی هستند که  با استفاده ازبین می روند و اصطلاحا مصرف شدنی هستند. مانند: عطر، صابون، خوراکی ها و ….. زن قطعا مالک این دسته از اموال است.
  2. مصرف نشدنی ها: اموالی هستند که با استفاده و انتفاع از بین نمی روند. مانند: خانه و ماشین و جواهرات و یخچال و …… در خصوص این اموال اصل بر این است که زن مالک نمیشود و صرفا حق استفاده و انتفاع دارد
  3. اموالی که مصرف شدنی نیستند ولی عموما جز اموالی محسوب میشوند که مورد استفاده شخص زوجه است. مانند: لباس، کفش و …. در خصوص این اموال هم باید گفت زوجه مالک آنها محسوب میشود.

 

از چه زمانی زوج مکلف به پرداخت نفقه است؟

از زمانی که عقد نکاح واقع میشود طرفین مکلف هستند به وظایف خود عمل کنند، یکی از تکالیف زوج پرداخت نفقه است، نتیجه این که از زمان وقوع عقد زوج مکلف به پرداخت نفقه است.

 

جایگاه تمکین زن و نفقه:

از وظایفی که بعد از نکاح برای زوجه ایجاد میشود بحث تمکین است.

تمکین عبارت است از انجام وظایف زوجه نسبت به زوج مثل اداء وظایف زناشویی و…

طبق قانون اگر زوجه بی دلیل وظایف خود را اداء نکند زوج میتواند با مراجعه به دادگاه خانواده دعوای عدم تمکین طرح کند، در صورتی که دادگاه حکم به عدم تمکین زوجه دهد،

از تاریخ صدور اجرائیه (یعنی وقتی که دادگاه تجدید نظر هم حکم به عدم تمکین میدهد و نسبت به آن اجرائیه صادر میکند) به زوجه نفقه تعلق نمیگرد.

 اما باید توجه داشت که انجام دادن امور خانه توسط زوجه از وظایف او محسوب نمی شود که در صورت انجام ندادن بتوان گفت زن ناشزه است و تمکین نمی کند ( برای مثال: آشپزی کردن، مرتب کردن منزل و …) به همین دلیل قانون به زوجه این اختیار راداده تا در صورت انجام دادن امور منزل بتواند اجرت المثل خود را از زوج مطالبه نماید.

در صورت عدم تمکین زوجه، زوج  می تواند با مدارک شناسایی و قباله ازدواج یا عقد نامه به دفترخدمات قضایی رجوع و درخواستالزام به تمکین بدهد. (در جاهایی که دفتر خدمات قضایی تشکیل نشده است، به دادگاه خانواده رجوع کند)

 

ضمانت عدم اجرای پرداخت نفقه چیست؟

 

  1. ضمانت اجرای حقوقی:

الزام زوج به پرداخت نفقه:

در این حالت زوجه میتواند با مدارک شناسایی و قباله ازدواج یا عقد نامه به دفتر خدمات قضایی رجوع کند و دادخواست مطالبه نفقه بدهد.

در جاهایی که دفتر خدمات قضایی تشکیل نشده است باید به دادگاه خانواده رجوع کند.

 

  1. ضمانت اجرای کیفری:

عدم پرداخت نفقه جرم و دارای کیفر است

ماده ۵۲ قانون حمایت از خانواده مصوب ۹۲:

“هرکس با داشتن استطاعت مالی، نفقه زن خود را در صورت تمکین او ندهد یا از تأدیه نفقه سایر اشخاص واجب النفقه امتناع کند به حبس تعزیری درجه شش (شش ماه و یک روز تا دو سال) محکوم می‌شود. تعقیب کیفری منوط به شکایت شاکی خصوصی است (یعنی بدون شکایت شاکی قابل پیگیری نیست و جزء جرایم قابل گذشت است) و درصورت گذشت وی از شکایت در هر زمان تعقیب جزائی یا اجرای مجازات موقوف می‌شود.”

طبق ماده مذکور برای تحقق جرم ترک انفاق ۳ شرط لازم است:

  1. استطاعت مالی زوج
  2. تمکین زوجه
  3. شکایت زوجه از زوج

در این موارد زوجه با مدارک شناسایی و قباله ازدواج به دادسرا رجوع میکند و شکایت ترک انفاق را طرح میکند.

 

تا چه زمانی نفقه به زوجه تعلق میگیرد؟ به عبارت دیگر زوج تا چه زمانی مکلف به پرداخت نفقه است؟

در این مورد با چند فرض روبرو هستیم:

 

الف) در دوران زوجیت:

همانطور که بیان کردیم تا زمانی که عقد نکاح جاری است و عدم تمکین زوجه ثابت نشده است زوج مکلف به پرداخت نفقه است

 

ب) پس از انحلال نکاح:

بعد از انحلال نکاح زوج دربعضی موارد مکلف به پرداخت نفقه زوجه است که عبارت اند از:

 

  1. عده طلاق رجعی:

طلاق رجعی، طلاق قابل بازگشت است.

عده هم عبارت است از مدت زمانی که پس از طلاق  زوجه حق ازدواج با مرد دیگری را ندارد.

در مدت عده طلاق رجعی نفقه زوجه بر عهده زوج است مگر طلاق در حالت نشوز (عدم تمکین زوجه) واقع شده باشد، یعنی عدم تمکین زوجه ثابت شده و زوجه بر عدم تمکین خود باقی باشد و طلاق در این حالت واقع شده باشد. در این فرض به زوجه ایی که در عده طلاق رجعی است نفقه تعلق نمیگیرد.

نکته: مدت عده در طلاق رجعی ۳ طهر است و برای زنی که قاعده نمیشود ولی به سن یائسگی نرسیده است ۳ ماه است.

اگر زن حامله باشد عده تا زمان زایمان ادامه دارد.

 

  1. در عده طلاق بائن، اگر زوجه حامله باشد:

طلاق بائن طلاقی است که زوج در مدت عده حق رجوع ندارد مانند طلاق قبل از نزدیکی یا طلاق یائسه و…

در عده طلاق بائن به زوجه نفقه تعلق نمیگیرد مگر این که از شوهر خود حامله باشد، در این حالت تا زمان زایمان به زوجه نفقه تعلق میگیرد

 

  1.  در عده فسخ نکاح، اگر زوجه حامله باشد:

فسخ نکاح یکی از راهای انحلال نکاح میباشد، قانون گذار بعضی موارد را ذکر کرده است که در صورت وجود آنها نکاح قابل فسخ است، مواردی مانند جنون هر کدام از زوج و زوجه، بعضی بیماری های خاص و … (برای مطالعه بیشتر در خصوص فسخ نکاح به ماده ۱۱۲۰ به بعد قانون مدنی رجوع کنید)

اگر نکاح فسخ شود، نفقه ایی به زوجه تعلق نمیگیرد مگر اینکه از شوهر خود حامله باشد که در این صورت تا زمان زایمان نفقه زوجه بر عهده زوج است.

 

  1. زن حامله، در عده وفات شوهر:

این از موارد اختلافی است، ماده ۱۱۱۰ قانون مدنی میگوید: زوجه در عده وفات نفقه ندارد، عده ایی گفته اند چون ماده مطلقا گفته است زوجه در این حالت نفقه ندارد فرقی نمیکند حامله باشد یا نه، در هر حال نفقه ندارد. در مقابل عده ایی با در نظر گرفتن عدالت قضایی و ملاک ماده ۱۱۰۹ که در آن زوجه حامله را در عده طلاق بائن، رجعی، فسخ نکاح استثنا کرده و میگوید به او نفقه تعلق میگیرد، میگویند در عده وفات شوهر هم در صورتی که زوجه حامله باشد به او نفقه تعلق میگیرد.

 

نفقه آینده:

درخصوص نفقه های گذشته که بحثی نیست و مرد در صورتی عدم پرداخت، انها را به زوجه بدهکار است.

در خصوص نفقه های آینده زوجه میتواند از دادگاه درخواست کند میزان آن را مشخص کرده و زوج را مکلف کندکه آن را ماهیانه به زوجه پرداخت کند.

 

موارد سقوط نفقه:

  1. نشوز یا عدم تمکین زوجه که به آن پرداختیم
  2. نکاح موقت: در نکاح موقت به زوجه نفقه تعلق نمیگیرد مگر در ضمن عقد شرط کنند نفقه در مدت عقد موقت پرداخت شود.
  3. فوت شوهر: در صورت فوت شوهر به زوجه دیگر نفقه تعلق نمیگیرد مگر حامله باشد که توضیح داده شد.
  4. طلاق بائن: بعد از طلاق بائن به زوجه دیگرنفقه تعلق نمیگیرد مگر حالتی که حامله باشد که به آن پرداختیم.
  5. فسخ نکاح: اگر طلاق به دلیلی فسخ شود به زوجه دیگر نفقه تعلق نمیگیرد مگر این که از شوهر خود حامله باشد که توضیح داده شد.

نکته: یکی از مسایلی که در طلاق توافقی، زوجین باید نسبت به آن توافق کنن و تکلیف آن معلوم شود بحث نفقه است

اشتراک گذاری پست